ปุ๋ยอินทรีย์ วิถีชัยนาท ปุ๋ยแห่งการให้โอกาส

สูตรปุ๋ยมูลแพะจึงมาจากงานวิจัยเกี่ยวกับการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ในปริมาณมากแบบไม่พลิกกลับกอง “วิธีวิศวกรรม แม่โจ้ 1” ของผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชนวัฒน์ นิทัศน์วิจิตร อาจารย์ ดร.แสนวสันต์ ยอดคำ และผู้ช่วยศาสตราจารย์ ธีระพงษ์ สว่างปัญญากูร คณะวิศวกรรมและอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เป็นการพัฒนานวัตกรรมการผลิตปุ๋ยอินทรีย์แบบไม่พลิกกลับกองให้ต้องสิ้นเปลืองเวลาและแรงงาน สูตรนี้ใช้เวลาเพียง 60 วันเท่านั้น ก็จะได้ปุ๋ยอินทรีย์ที่มีคุณภาพสูง และมีค่ามาตรฐานของกรมวิชาการ พ.ศ. 2551 อีกด้วย

วัสดุที่ใช้ไม่มากนัก เป็นสิ่งที่หาได้ในชุมชนท้องถิ่น คือใช้ฟางข้าวหรือเศษข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หรือผักตบชวา หรือจะเป็นเศษพืชทั่วไป เช่น ใบไม้ เศษหญ้าก็ได้ โดยให้นำมาใช้ 3 ส่วน ต่อมูลแพะ 1 ส่วน

ขั้นตอนไม่ยุ่งยากเพียง 2 ขั้นตอนเท่านั้น ขั้นแรกเป็นการขึ้นกองปุ๋ย ให้วางกองปุ๋ยเป็นรูปสามเหลี่ยมสูง 1.5 เมตร โดยห้ามขึ้นไปเหยียบกอง จะวางเป็นความยาวเท่าไหร่ก็ได้ แต่ความกว้างกองควรจะเป็น 2.5 เมตร ชั้นฟางข้าว 3 ส่วน ความหนา 10 เซนติเมตร ชั้นบนสุดเป็นมูลแพะ 1 ส่วนเกลี่ยให้ทั่ว ให้รดน้ำในทุกชั้น ขั้นตอนที่ 2 การรักษาความชื้นต้องมีความเหมาะสมอยู่ตลอดเวลา ให้รดน้ำภายนอกกองปุ๋ยวันละ 1 ครั้ง ไม่ให้น้ำไหลนองออกจากกองปุ๋ยมากเกินไป และทุก 10 วัน ให้ใช้ไม้แทงกองปุ๋ยให้เป็นรูลึกถึงข้างล่างแล้วกรอกน้ำลงไป ระยะห่างระหว่างรูประมาณ 40 เซนติเมตร พอเติมน้ำเสร็จให้ปิดรูทุกรู เพื่อไม่ให้สูญเสียความร้อนภายในกองปุ๋ย ซึ่งจะมีกระบวนการไหลเวียนของออกซิเจนในกองปุ๋ย

เมื่อกองปุ๋ยครบ 60 วัน หยุดรดน้ำ หยุดให้ความชื้น กองปุ๋ยจะมีความสูงเหลือประมาณ 1 เมตร จากนั้นทำปุ๋ยอินทรีย์ให้แห้งเพื่อให้จุลินทรีย์สงบตัว โดยแผ่กระจายปุ๋ยให้มีความหนา 20 – 30 เซนติเมตร จะใช้เวลาประมาณ 3 – 4 วัน ปุ๋ยจะแห้งและสามารถนำไปใช้ได้

อาจสงสัยว่าแล้วทำไมถึงไม่ต้องกลับกองปุ๋ย เพราะการที่เรากองปุ๋ยเป็นรูปสามเหลี่ยม ในขณะที่จุลินทรีย์ย่อยสลายจะคายความร้อนออกมา และทำให้เกิดความร้อนภายในกองปุ๋ย ซึ่งอากาศร้อนภายในกองมีความเบาก็จะลอยตัวสูงขึ้น ทำให้อากาศภายนอกที่เย็นกว่าไหลเวียนเข้าไปแทนที่ภายในกอง หรือที่เรียกว่า การพาความร้อน (Chimney Convection) อากาศภายนอกที่ไหลหมุนเวียนเข้ากองปุ๋ย ช่วยทำให้เกิดสภาวะการย่อยสลายของจุลินทรีย์แบบใช้อากาศ (Aerobic Decomposition) จึงเป็นที่มาว่าทำไมไม่ต้องพลิกกลับกองนั่นเอง

เมื่อนวัตกรรมในการผลิตปุ๋ยจากมูลแพะไม่ยุ่งยาก ทั้งยังต้นทุนต่ำ คุณภาพสูง และได้มาตรฐาน จึงเป็นโอกาสอันดีที่จะนำมาต่อยอดการเรียนรู้ให้กับคนจนในตำบลโพงาม กำหนดเป็นแผนธุรกิจของผลิตภัณฑ์ (Business Model Canvas) เพื่อให้เกิดการสร้างรายได้ ตามแนวคิด “ปุ๋ยอินทรีย์ วิถีชัยนาท ปุ๋ยแห่งการให้โอกาส” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนวัตกรรมแก้จนจากห่วงโซ่คุณค่าแพะ