คนจนอยู่ไหน

กลไกการค้นหาและกระบวนการสอบทานข้อมูลครัวเรือนคนจนของจังหวัดชัยนาทจึงเริ่มขึ้น ทุกภาคส่วนร่วมกันตั้งแต่ระดับจังหวัด ระดับอำเภอ และในพื้นที่ เพื่อจะได้รู้ว่าคนจนที่แท้จริงแล้วอยู่ที่ไหนกันบ้าง จนเกิดเป็นนวัตกรรมเชิงกระบวนการ “นักจัดการข้อมูลชุมชน” ในการมุ่งแก้ปัญหาความยากจนของคนชัยนาท

แบบสำรวจข้อมูลทุนการดำรงชีพอย่างยั่งยืน 5 มิติ จึงได้ถูกกำหนดและนำมาใช้ร่วมกับภาคีภาครัฐ องค์กรชุมชน เครือข่ายภาคประชาชน และชุมชนพื้นที่ ไม่เท่านั้น ยังมีการออกแบบเครื่องมือเพิ่มเติม เพื่อการเก็บรวบรวมข้อมูลคนที่นอกเหนือจากฐานข้อมูล TPMAP ที่เป็นสารตั้งต้นในตอนแรกเริ่ม

ในขั้นตอนการสำรวจและสอบทานข้อมูลระดับพื้นที่ถูกกำหนดกระบวนการไว้ชัดเจน ตั้งแต่การคัดเลือกผู้เก็บข้อมูลที่มีคุณสมบัติตามกำหนด มีการสร้างระบบพี่เลี้ยงคอยช่วยเหลือและแก้ไขปัญหาขณะปฏิบัติการ ทุกคนจะได้รับการพัฒนาทักษะการวิจัยเชิงพื้นที่พร้อมทั้งอุปกรณ์สนับสนุนในการเก็บข้อมูลค้นหาคนจนตัวจริง มีการสื่อสารและตรวจสอบข้อมูลก่อนวิเคราะห์ผลจนถึงการส่งคืนข้อมูลในกับพื้นที่ เป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นปัญหาความยากจนที่แท้จริงเพื่อนำไปสู่การแก้ปัญหาของแต่ละกลุ่มอย่างเหมาะสม

จากเดิมของการใช้ฐานข้อมูล TPMAP เป็นจุดเริ่ม แต่ด้วยข้อมูลอาจมีคลาดเคลื่อนหรือตกหล่นด้วยสถานการณ์ความเป็นปัจจุบัน ด้วยปัญหาในหลากหลายสาเหตุของ “ระบบข้อมูล” ที่ยังขาดความแม่นยำ อาจจะด้วยภาครัฐยังไม่มีฐานข้อมูลกลางที่จะเชื่อมโยงถึงกันระหว่างหน่วยงานได้ ไม่ว่าจะเป็นการขาดการบูรณาการในกลไกหรือเครือข่าย หรืออาจจะด้วยจากตัวผู้ด้อยโอกาสกลุ่มเป้าหมายที่บางคนปิดกั้นตนเองในการรับรู้ข้อมูล ขาดการสื่อสารข้อมูลระหว่างบุคคลและหน่วยงานจึงทำให้ขาดการรับรู้และเข้าถึงโอกาส อย่างเช่น กรณีการขอรับบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ เป็นต้น หรือจะด้วยสาเหตุของสถานการณ์การแพร่ระบาดของ COVID-19 ที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อสภาวะความเป็นอยู่ในแต่ละครัวเรือนให้เกิดความยากลำบากยิ่งขึ้น

หลากหลายเหตุผลและความจำเป็น จึงต้องมีการเก็บข้อมูลเพิ่มเติมจากนอกฐาน TPMAP กระบวนการที่ใช้เป็นการประชาคนร่วมกัน โดยมีกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อสม. และผู้นำชุมชน มาร่วมเวที “ชี้เป้า” และตรวจสอบข้อมูลครัวเรือนที่มีสภาวะยากจนเพิ่มเติม เป็นการใช้กลไกในเชิงพื้นที่ ร่วมกันพิจารณาว่าใครควรเป็นคนจนตามนิยาม ทั้งข้อมูลประกอบทุกด้าน เช่น คนจนมีสภาพความเป็นอยู่เป็นอย่างไร คนจนต้องการความช่วยเหลือด้านใดบ้าง รายใดที่ต้องเข้าไปช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน จากนั้นต้องมีการสอบทานข้อมูลจากหน่วยงาน จากภาคีเครือข่ายภาคประชาชน และจากผู้ทรงคุณวุฒิที่เกี่ยวข้องกับงานแก้ไขปัญหาความยากจนครั้งนี้

“ข้อมูลคนจนและครัวเรือนเป้าหมายที่แม่นยำจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนจะทำให้ หน่วยงานเห็นข้อมูล สภาพปัญหาตรงกัน นำไปสู่การออกแบบการแก้ปัญหาร่วมกัน เกิดระบบข้อมูลเชิงพื้นที่ที่มีความแม่นยำ การจัดสวัสดิการมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผล และร่วมกันบูรณาการความร่วมมือเพื่อออกแบบทางเลือกการพัฒนาที่ตรงกับกลุ่มเป้าหมาย” ด้วยเหตุนี้ จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีกลไกการสอบทานร่วมกับชุมชน ปฏิบัติการเก็บข้อมูลในเชิงลึกเพื่อให้เข้าใจวิถีการดำเนินชีวิต ศักยภาพทุนของครัวเรือนเป้าหมาย นำไปสู่การออกแบบการพัฒนาตามที่กล่าว

ด้วยการออกแบบกลไกและกระบวนการสอบทานข้อมูลแบบมีส่วนร่วมและถูกนำมาใช้ในพื้นที่ จึงเกิดเป็นนวัตกรรมกระบวนการ “นักจัดการข้อมูลชุมชน” ที่ทำให้ “ระบบข้อมูลครัวเรือนยากจนในพื้นที่” มีความแม่นยำ ชี้เป้าได้ตรงจุด รู้ได้ว่าคนจนอยู่ไหน จะวางแผนการพัฒนาแต่ละกลุ่มได้อย่างไร ทำให้ออกแบบแนวทางการพัฒนาบนฐานข้อมูลที่มีความแม่นยำ นำไปสู่การแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน